De Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen (KHMW) is begonnen aan haar lustrumjaar. In mei 2027 bestaat de Maatschappij 275 jaar. Het oudste wetenschappelijke genootschap van Nederland viert daarmee bijna drie eeuwen inzet voor wetenschap, talentontwikkeling en de verbinding tussen wetenschap en samenleving.
Tijdens de Algemene Ledenvergadering op zaterdag 30 mei maakte voorzitter Linda Hovius bekend dat de KHMW haar stimuleringsprogramma verder uitbreidt dankzij particuliere giften. Tijdens het lustrumjaar reikt de Maatschappij een nieuwe bate uit, de Stimulus Mens en Organisatie van € 400.000, mogelijk gemaakt door de Stichting De Quay Rutten, voorheen GITP. Vanaf 2027 kent de KHMW bovendien jaarlijks twee Mercator Sapiens Stimuli van elk € 1 miljoen toe: één voor de alfa- en gammawetenschappen en één voor de bètawetenschappen en life sciences. ‘Een enorme kans voor wetenschappers halverwege hun loopbaan om in onafhankelijkheid hun onderzoek verder vorm te geven’, aldus Hovius. De Mercator Sapiens Stimuli worden gefinancierd door de Hartwig Foundation.
Wetenschap en samenleving
De Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen werd op 21 mei 1752 als particulier initiatief opgericht in Haarlem, met als doel het bevorderen van de wetenschap in de ruimste zin van het woord. Wat begon als een achttiende-eeuws geleerd genootschap groeide uit tot een onafhankelijke landelijke ontmoetingsplaats voor wetenschappers, bestuurders, ondernemers en maatschappelijk betrokken leden.
Volgens Hovius is die brugfunctie nog altijd actueel. ‘Gezien de grote en complexe vraagstukken van deze tijd is het van groot belang dat we de brug tussen wetenschap en samenleving blijven versterken. Juist nu hebben we zowel de wetenschap als de bredere maatschappij hard nodig voor een leefbare, weerbare en welvarende toekomst.’
Vandaag de dag telt de KHMW bijna 500 maatschappelijke leden en een kleine 600 wetenschappelijke leden, onder wie hoogleraren uit uiteenlopende vakgebieden. Juist die combinatie van wetenschappelijke expertise en maatschappelijke betrokkenheid vormt nog altijd de kern van het genootschap.
Van prijsvragen tot wetenschapsprijzen
Prijzen vormen sinds de oprichting een belangrijk onderdeel van het werk van de KHMW. In de achttiende en negentiende eeuw schreef de Maatschappij prijsvragen uit over actuele wetenschappelijke en maatschappelijke kwesties. Daarmee stimuleerde zij debat, onderzoek en kennisontwikkeling.
Tegenwoordig reikt de KHMW jaarlijks ongeveer 140 prijzen, beurzen en stipendia uit: van profielwerkstukprijzen voor scholieren tot scriptieprijzen, proefschriftprijzen, stimuleringsprijzen en oeuvreprijzen.
Een lange geschiedenis van wetenschappelijke erkenning
Door de eeuwen heen waren tal van vooraanstaande wetenschappers, bestuurders en ondernemers aan de Hollandsche Maatschappij verbonden. Onder de leden bevonden zich 47 Nobelprijswinnaars en 60 ministers. Ook kende de Maatschappij invloedrijke buitenlandse leden, onder wie Marie Curie, Albert Einstein en de Amerikaanse presidenten John Adams en Thomas Jefferson.
Het predicaat Koninklijk werd in 2002 toegekend, bij het 250-jarig bestaan van de Hollandsche Maatschappij.
Lustrumjaar 2026–2027
Het lustrumjaar loopt tot mei 2027 en wordt gevierd met activiteiten die de geschiedenis en actuele betekenis van de KHMW zichtbaar maken.
Op vrijdag 6 november 2026 organiseert de KHMW in het Hodshonhuis in Haarlem een symposium voor levende oude genootschappen. Daarin staat de vraag centraal welke rol genootschappen die zijn ontstaan uit het Verlichtingsdenken vandaag nog kunnen spelen. Vertegenwoordigers van ongeveer tien oude genootschappen die, net als de KHMW, zijn ontstaan in de tweede helft van de achttiende eeuw, zullen hierbij aanwezig zijn.
Daarnaast werkt de KHMW aan een tentoonstelling over haar geschiedenis, die vanaf mei 2027 eerst te zien zal zijn in het Noord-Hollands Archief en daarna op andere locaties in Nederland. Ook verschijnen publicaties over de recente geschiedenis van de KHMW en over het archief van de Maatschappij.
Het lustrumjaar werd zaterdag in Haarlem geopend met de eenakter Mijn thuis, ons huis: Keetje Hodshon en de HMW, geschreven door Philip Walkate. De voorstelling verbindt het leven van Keetje Hodshon met de eerste eeuw van de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen. De KHMW is sinds 1841 gevestigd in het door Keetje Hodshon gebouwde Hodshonhuis aan het Spaarne. Verdere activiteiten worden in de loop van het lustrumjaar bekendgemaakt.
Er zijn bij dit artikel nog geen reacties geplaatst