Gemeente Den Haag schrapt levensbeschouwelijke onderwijsvrijstelling

De gemeente in Den Haag verleent de levensbeschouwelijke vrijstelling van de leerplicht niet langer, waardoor 102 kinderen die nu nog buiten het reguliere onderwijs vallen, na de zomervakantie in principe weer naar school moeten. Deze koerswijziging volgt op een recente uitspraak van de Hoge Raad, die de ruimte voor de uitzondering flink heeft ingeperkt.

Uitspraak Hoge Raad

Ouders kunnen zich voortaan alleen nog op de religieuze vrijstelling beroepen als er in de omgeving geen openbare school beschikbaar is. Daarbij gelden duidelijke afstanden, maximaal 6 kilometer voor het basisonderwijs en 20 kilometer voor het voortgezet onderwijs. In een dichtbebouwde stad als Den Haag is dat praktisch nauwelijks voorstelbaar. Volgens de gemeente betekent dit dat de juridische basis onder veel bestaande vrijstellingen is weggevallen.

Wat in deze discussie zwaar meeweegt, is het gebrek aan toezicht. Van kinderen met deze vrijstelling is lang niet altijd duidelijk of zij daadwerkelijk thuisonderwijs krijgen, laat staan wat de kwaliteit daarvan is. De inspectie kijkt niet mee, en de gemeente dus ook niet. Onderwijswethouder Hilbert Bredemeijer heeft meermaals benadrukt dat deze groep kinderen voor een deel buiten beeld is geraakt. Misschien gaat het met sommigen prima, dat kan best, maar zekerheid daarover ontbreekt.

Sterke groei thuisonderwijs

Het aantal Haagse kinderen met een levensbeschouwelijke vrijstelling is in vijf jaar tijd verviervoudigd tot 102. Landelijk is hetzelfde patroon zichtbaar. Vorig schooljaar ging het om 2.860 kinderen, 16 procent meer dan een jaar eerder en bijna twee keer zoveel als vijf jaar geleden.

Ouders die deze zomer opnieuw een vrijstelling aanvragen, krijgen in Den Haag nul op het rekest. De gemeente wil wel eerst het gesprek voeren en samen zoeken naar een passende schoolplek. Dat klinkt redelijk, en dat is het waarschijnlijk ook. Maar als een kind na de vakantie nog steeds niet staat ingeschreven, ligt óók handhaving op tafel. Daarbij speelt mee dat het Openbaar Ministerie eerder terughoudend was vanwege verschillen tussen gemeenten. Intussen groeit de politieke druk om meer duidelijkheid te scheppen, zeker nu staatssecretaris Judith Tielen heeft uitgesproken dat zij deze vrijstelling het liefst helemaal wil schrappen.

Kinderen hebben niet alleen leerplicht, maar ook recht op goed onderwijs, op bevoegde leraren en op een sociale omgeving waarin ontwikkeling zichtbaar en bespreekbaar is. Juist dat laatste wordt in dit dossier steeds belangrijker. Want hoe principieel het debat ook is, uiteindelijk gaat het gewoon om kinderen.