Zij-instroom praktijkonderwijs vergroot werkdruk docenten

Het praktijkonderwijs is dit schooljaar voor het eerst door de grens van 30.000 leerlingen gegaan. Vooral de toename van zij-instromers vanuit het vmbo, internationale schakelklassen en in mindere mate het voortgezet speciaal onderwijs zorgt voor extra druk op teams. Dat blijkt uit het rapport Staat van het Praktijkonderwijs 2026 van de Sectorraad Praktijkonderwijs.

Werkdruk loopt op, uitval stijgt mee

In een peiling geeft 96 procent van de praktijkdocenten aan dat de werkdruk hoger is dan een jaar geleden. Tegelijk ligt het ziekteverzuim op 6,4 procent en bedraagt het lerarentekort 5,6 procent. Ter vergelijking, in het bredere voortgezet onderwijs ligt dat tekort op 3,3 procent. Daarmee staat het praktijkonderwijs er duidelijk slechter voor. Wie in deze sector werkt, zal daar vermoedelijk niet van opkijken, de rek is er op veel plekken al een tijd uit.

Wat de situatie extra ingewikkeld maakt, is dat leerlingen gedurende het hele schooljaar kunnen instromen. Daardoor moeten docenten en begeleiders steeds opnieuw bouwen aan rust, vertrouwen en groepsvorming. Volgens voorzitter Nicole Teeuwen van de Sectorraad zijn klassen eigenlijk voortdurend op zoek naar een nieuwe balans.

Extra begeleiding is vaak hard nodig

Leerlingen die vanuit het vmbo overstappen, nemen geregeld meer mee dan alleen een ander lesrooster. In het rapport staat dat zij vaak kampen met een gevoel van falen. Dat kan doorslaan in onzekerheid, minder motivatie en een negatief zelfbeeld. Nieuwkomers uit internationale schakelklassen hebben ondertussen weer andere vragen. Zij moeten niet alleen wennen aan een nieuwe school, maar vaak ook aan de taal, de cultuur en de verwachtingen in de klas. Dat maakt de ondersteuningsvraag breed, en soms behoorlijk intensief.

Nieuwkomers grootste groep zij-instromers

De groei in het praktijkonderwijs komt niet uit de lucht vallen. De Sectorraad wijst op meerdere oorzaken, zoals de doorstroomtoets, kansrijk adviseren en de stijgende instroom uit internationale schakelklassen. Vooral die laatste groep valt op, vorig jaar kwamen van daaruit ruim duizend leerlingen het praktijkonderwijs binnen. Nieuwkomers vormen daarmee inmiddels de grootste groep zij-instromers.

Voor een deel van de internationale leerlingen geldt dat een meer theoretische vmbo-route eigenlijk beter zou passen. Alleen, en daar zit nu precies de knoop, een taalachterstand staat die route vaak in de weg. Met name bij Oekraïense leerlingen die na twee jaar in een schakelklas doorstromen, speelt dat nadrukkelijk mee. De Sectorraad plaatst daarom opnieuw vraagtekens bij de huidige manier van adviseren en plaatsen.

Oproep tot bijsturing vanuit Den Haag

Al langer waarschuwt de Sectorraad voor de keerzijde van kansrijk adviseren en het verdwijnen van een enkelvoudig advies voor praktijkonderwijs. Leerlingen met een dubbel advies komen nu vaak eerst in het vmbo terecht, terwijl achteraf blijkt dat die route niet altijd passend is. Pas later volgt dan alsnog de overstap naar het praktijkonderwijs. Daar komt nog een ander pijnpunt bij, het bekostigingsplafond. Juist terwijl de instroom groeit, is de financiële ruimte begrensd. Volgens de raad maakt dat het steeds moeilijker om nieuwe leerlingen verantwoord op te vangen.