Lager schooladvies voor leerlingen buiten de Randstad

Waar een leerling opgroeit, blijkt nog altijd mee te wegen in de schoolcarrière. Uit het jaarlijkse rapport van de Inspectie van het Onderwijs komt een patroon naar voren: kinderen in het noorden en oosten van het land krijgen hun schooladvies minder vaak naar boven bijgesteld dan leerlingen in de Randstad.

Regionale verschillen werken langer door dan gedacht

In groep 8 ontvangen leerlingen eerst een voorlopig advies van de leerkracht. Daarna volgt de doorstroomtoets. Valt die toets hoger uit dan verwacht, dan moet het definitieve advies in principe omhoog. Precies op dat punt ontstaan opvallende verschillen tussen regio’s. In sterk verstedelijkte gebieden gebeurt zo’n opwaartse bijstelling duidelijk vaker, terwijl scholen in meer landelijke gebieden terughoudender lijken te zijn.

Leerlingen met een dubbel advies, denk aan vmbo tl, havo, komen in het noorden en oosten na enkele jaren relatief vaker uit op het lagere niveau. In de Randstad belanden vergelijkbare leerlingen juist vaker op het hogere niveau.

Inspecteur generaal Alida Oppers zegt terecht dat we ons daar niet bij neer mogen leggen. Niet omdat hoger onderwijs per definitie beter zou zijn, want zo simpel is het gelukkig niet, maar omdat de woonplaats van een kind geen stempel op diens kansen mag drukken. Dat zou eigenlijk vanzelfsprekend moeten zijn, maar de praktijk is weerbarstig.

De inspectie heeft de oorzaken niet apart uitgeplozen, maar bereikbaarheid en reisafstand worden wel expliciet genoemd. In sommige regio’s ligt een school met een passende route nu eenmaal niet om de hoek. Onderzoekers en onderwijsbestuurders wijzen daarnaast op cultuur. In delen van Noord Nederland klinkt nog geregeld een houding van, doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Dat kan doorwerken in verwachtingen van scholen, ouders en leerlingen zelf.

Ook sociaaleconomische factoren spelen mee. Als reizen duur is, opleidingen verder weg liggen en gezinnen soms snel inkomen nodig hebben, dan wordt een praktische route eerder aantrekkelijk. Volgens de inspectie kunnen brede brugklassen helpen, net als scherpere aandacht voor vooroordelen bij advisering en voor drempels in instroom en doorstroom.