De Autoriteit Consument & Markt (ACM) roept educatieve uitgevers op om te stoppen met verplichte koppelverkoop van licenties en leerboeken, en productaanbod beter op de vraag af te stemmen. Ook kunnen scholen in het voortgezet onderwijs meer samenwerken bij het inkopen, en scherper kiezen op prijs, kwaliteit en duurzaam hergebruik van boeken. Dit blijkt uit onderzoek van de ACM naar de markt voor (digitale) leermaterialen.
Jaarlijks kopen middelbare scholen voor ongeveer 280 miljoen euro aan digitale en papieren leermaterialen in. Er is sprake van een niet goed werkende markt: de prijzen stijgen de afgelopen 7 jaar sneller dan de prijzen voor vergelijkbare producten en het aanbod van uitgevers sluit onvoldoende aan op de behoeften van scholen. Zo worden er vaak nog verplichte pakketten van digitale en papieren producten aangeboden, en het aanbod van herbruikbare leerboeken is de laatste jaren gedaald naar bijna nul. Uit onderzoek van de ACM blijkt dat de drie grootste aanbieders in de meeste vakken een groot en stabiel marktaandeel hebben. Scholen wisselen vrijwel niet van lesmethode als de prijs ervan stijgt.
De vereniging van educatieve uitgevers (MEVW) heeft begin dit jaar haar leden aanbevolen om te stoppen met de koppelverkoop en om beter in te spelen op de keuzes van scholen. De ACM onderschrijft deze aanbeveling, en roept de uitgevers op om te stoppen met maatschappelijk ongewenste verkoopstrategieën zoals koppelverkoop. De ACM kan overgaan tot een onderzoek gericht op handhaving naar uitgevers die een machtspositie hebben op een bepaald vakgebied en die softwarelicenties verplicht bij leerboeken blijven verkopen. Tegen uitgevers zonder machtspositie kan de ACM met haar huidige wettelijke instrumenten weinig beginnen.
Inkoopbeleid en samenwerking
Een belangrijk deel van de oplossing voor het onvoldoende werken van de markt ligt bij de scholen. Zij kunnen bij het inkopen scherper letten op de samenhang tussen de prijs en de kwaliteit van de leermaterialen. Nog veel scholen kunnen beleid opstellen voor de inkoop van leermaterialen. Door dit te doen krijgen zij beter zicht op welke leermaterialen ze kunnen aanschaffen en hoe deze passen in het curriculum van de school.
Scholen zijn op dit moment bezig met de invoering van het nieuwe landelijke curriculum. De ACM roept onderwijsinstellingen daarom op om nu leermaterialenbeleid te maken waarin regelmatig evaluaties op gebruik, prijs en kwaliteit worden gepland. Daarin kunnen ook keuzes worden gemaakt voor het gebruik van duurzame, herbruikbare materialen en kan worden bepaald of het echt nodig is dat leerlingen leerboeken thuisbezorgd krijgen.
Scholen kunnen ook nog een extra slag maken door meer samen te werken bij het aanbesteden van leermaterialen, onder regie van scholencoöperatie SIVON, waarbij prijs en kwaliteit tegelijkertijd worden gewogen. De potentiële voordelen zijn een lagere prijs, hogere kwaliteit en betere aansluiting op wensen voor fysieke/digitale vorm. Wanneer dat bij scholen op uitvoeringsproblemen stuit, valt een stapsgewijze aanpak te overwegen: begin daar waar het meeste te halen valt: vakgebieden waar nu geen of weinig keuze tussen lesmethoden is. Vervolgens kunnen scholen ook gezamenlijk inkopen gaan organiseren voor andere vakgebieden.
ACM-bestuurslid Martijn Snoep: “Druk op de uitgevers start met de bereidheid van scholen om over te stappen op andere leermaterialen. Dat stimuleert aanbieders om scherper te prijzen, beter passende leermaterialen te ontwikkelen en zorgt voor duurzamer gebruik van boeken. Geld dat scholen besparen op leermaterialen kunnen zij dan op een andere manier inzetten voor kwalitatief hoogwaardig onderwijs.”
Aanbevelingen
Om de markt voor (digitale) leermaterialen beter te laten werken kan de aanschaf van materialen maar ook het aanbod beter worden georganiseerd.
Aan educatieve uitgevers: bied boeken en licenties afzonderlijk aan zoals is afgesproken, en bied transparantie over prijs, kwaliteit en het gebruik van licenties.
Aan SIVON (coöperatie van schoolbesturen): organiseer aanbestedingen waarbij de inschrijvingen per vakgebied worden beoordeeld op beste prijs/kwaliteit verhouding en zet collectieve inkoopmacht nadrukkelijker in voor betere voorwaarden. Voer het nieuwe aanbesteden gefaseerd in en begin met de bèta-vakken. Aan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: stimuleer scholen om mee te doen aan aanbestedingen waaruit een mogelijke overstap naar een andere lesmethode volgt (aanbesteden van een lesmethode op beste prijs/kwaliteit-verhouding). Onderzoek welke ondersteuning en financiële stimulering hier aan bijdraagt
Aan scholen in het voortgezet onderwijs: verbeter inkoopbeleid van leermiddelen met focus op prijs, kwaliteit en duurzaamheid.
Aan de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Economische Zaken en Klimaat: voor de ontwikkeling van een duurzaam ecosysteem van digitale lesmethoden is het belangrijk dat de huidige afspraken over het samenwerken en overstappen tussen onderwijssoftware wordt verstevigd.
a. Pak de onderwijsstrategie voor digitale autonomie op en stimuleer het tegengaan van vendor lock-in door versterking van interoperabiliteit en dataportabiliteit.
b. Verstevig het afsprakenstelsel Edu-V ten dienste van zowel de toetreders als de afnemers op de markt voor onderwijssoftware in Nederland.
c. Stel een kader op voor publiek-private samenwerking ten aanzien van de ontwikkeling van onderwijssoftware door ontwikkelaars met scholen en houd toezicht op de kwaliteit van de digitale leermiddelen.
Er zijn bij dit artikel nog geen reacties geplaatst