Grensoverschrijdend gedrag op basisscholen

Niet alleen leerlingen, ook ouders kunnen het schoolplein in een ongemakkelijke plek veranderen. Uit een rondgang van RTLNieuws onder 370 basisscholen blijkt dat in de afgelopen vijf jaar minstens 300 scholen te maken kregen met ouders die zich ernstig hebben misdragen tegenover personeel. Het gaat om schreeuwen, beschuldigingen, dreigende houdingen en in een minderheid van de gevallen zelfs om duwen of andersoortig fysiek geweld. Voor veel teams voelt dit niet meer als een incidentje tussendoor, maar als een terugkerend onderdeel van het werk waar ze niet voor hebben getekend.

Van schelden tot fysiek geweld

Uit de meldingen die scholen deelden komt een duidelijk patroon naar voren. Vrijwel alle deelnemende scholen, ongeveer 95 procent, geven aan dat zij verbale intimidatie ervaren. Leraren worden uitgescholden, beschuldigd van partijdigheid of zelfs onkunde, soms via mail, soms in de wandelgang, soms midden in de klas. Daarnaast rapporteert 17 procent van de scholen fysieke intimidatie, bijvoorbeeld ouders die dicht op een leerkracht gaan staan of de doorgang blokkeren. Ongeveer 13 procent maakt melding van discriminatie. Slechts een kleine groep, rond de 4 procent, heeft daadwerkelijk fysiek geweld meegemaakt, maar wie zoiets in zijn team meemaakt, weet dat één incident al voldoende is om het gevoel van veiligheid blijvend aan te tasten.

Buikpijn, uitval en vertrek uit het vak

Schoolleiders beschrijven in gesprekken dat steeds meer collega’s met buikpijn naar school komen, soms letterlijk. Een directeur vertelt hoe zij in haar kleine kantoor klem kwam te staan tussen bureau en deuropening terwijl de broer van een geschorste leerling dreigend verhaal kwam halen. Geen klap, maar wel een situatie waarbij ze geen kant op kon en zich zeer bedreigd voelde. Zulke ervaringen hollen het werkplezier uit, vergroten de werkdruk en leiden er aantoonbaar toe dat medewerkers ziek thuis komen te zitten of zelfs besluiten het onderwijs helemaal te verlaten. Tussen ouderbetrokkenheid en professionele autonomie gaapt zo langzamerhand een kloof die in veel teams dagelijks voelbaar is.

Protocollen voor oudergedrag en duidelijke grenzen

Steeds meer besturen grijpen in. Een voorbeeld is de scholenkoepel Quadraten, waar inmiddels een specifiek protocol voor grensoverschrijdend gedrag van ouders geldt. Daarin staat helder beschreven welk gedrag onacceptabel is en welke stappen de school kan zetten wanneer een ouder toch te ver gaat. Eerst volgt een gesprek met de directeur, gecombineerd met een schriftelijke waarschuwing. Blijft het gedrag aanhouden, dan kan een pleinverbod of contactverbod worden opgelegd. In zeer uitzonderlijke situaties kan dat uiteindelijk zelfs leiden tot verwijdering van het kind, wat begrijpelijkerwijs pas wordt overwogen als er al veel is geprobeerd.

Relatie met ouders als preventie

De stichting School en Veiligheid, die scholen ondersteunt bij sociale veiligheid, herkent het beeld dat wordt geschetst. Volgens de organisatie begint het voorkomen van escalaties bij een goede relatie met ouders vanaf de eerste schoolweek. Duidelijke gedragsafspraken, consequent uitgedragen door het hele team, werken daarbij als een soort veiligheidsraamwerk. Het is volgens veel onderwijskundigen nodig om die afspraken expliciet te maken richting ouders, niet pas wanneer het misgaat maar al in nieuwsbrieven, startgesprekken en ouderavonden.

Professionele ruimte en zorg voor het team

Voor het bredere onderwijsveld raakt dit vraagstuk aan een principiële kwestie, namelijk de balans tussen een gastvrije schooldeur en bescherming van de professionele ruimte van leraren. Besturen zullen blijvend moeten investeren in ondersteuning van teams, scholing in het omgaan met agressie en duidelijke beleidskaders. Alleen als leraren zich gesteund weten door hun directie en bestuur, kunnen zij zich onvoorwaardelijk richten op hun kerntaak, goed onderwijs en een veilige leeromgeving voor alle kinderen.