Je opent Teams, zoekt een bestand in OneDrive, zet opdrachten klaar in Google Classroom en je hebt ook nog een vraag voor Copilot. Zo gaat het tegenwoordig op veel scholen. Uit een nieuw rapport opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW, blijkt dat mbo instellingen en onderwijsorganisaties in het hoger onderwijs inmiddels sterk leunen op een klein clubje grote technologiebedrijven. Dat levert snelheid en gemak op, maar het maakt het onderwijs óók kwetsbaar.
Digitale motor draait vooral op een paar grote spelers
In de praktijk is Microsoft 365 op veel instellingen het fundament onder het dagelijkse werk. E-mail, documenten delen, overleggen, roosters, soms zelfs de toegang tot andere systemen, alles zit in elkaar. Google Workspace is eveneens populair en daarnaast draaien allerlei onderwijsapps achter de schermen weer op clouddiensten van dezelfde grote partijen. Je zou kunnen zeggen, de voordeur oogt misschien verschillend, maar in de meterkast kom je vaak toch bij dezelfde namen uit.
Voor docenten werkt dat lekker vlot. Lesmateriaal delen kost minder tijd, studenten kunnen makkelijker samenwerken en ondersteunende functies zoals ondertiteling of voorlezen maken onderwijs toegankelijker. Bovendien leren studenten werken met programma’s die ze later op de arbeidsmarkt gewoon weer tegenkomen. Dat argument weegt, zeker in het mbo, best zwaar.
Gemak heeft een prijs
Toch waarschuwt het rapport nadrukkelijk voor de keerzijde. Wie sterk afhankelijk is van een paar techreuzen, levert ook een regie in. Denk aan prijsverhogingen, storingen of datalekken, maar ook aan geopolitieke spanningen waar een school nauwelijks grip op heeft. Als één schakel uitvalt, merk je dat meteen in de lespraktijk.
Daar komt privacy nog bij. Studentgegevens, gebruiksdata, inlogstromen, alles wordt vastgelegd. Vooral kleinere mbo instellingen zijn volgens de onderzoekers extra gevoelig voor die risico’s, simpelweg omdat zij minder onderhandelingsmacht en vaak ook minder eigen ICT capaciteit hebben.
Volledig loskomen lukt niet
Het rapport is overigens geen pleidooi om morgen alle platforms het raam uit te gooien. Dat zou nogal potsierlijk zijn. Wel is de boodschap: kijk scherper naar wat je gebruikt en waarom. Voor docenten kan dat klein beginnen, maak eens een overzicht van de tools die je dagelijks inzet, bespreek alternatieven met collega’s of de ICT afdeling en neem digitale geletterdheid mee in je lessen. Laat studenten niet alleen klikken, maar ook begrijpen wat er achter die klik schuilgaat.
SURF werkt al aan gezamenlijke oplossingen en op sommige plekken wordt geëxperimenteerd met alternatieven zoals Nextcloud. Volledige onafhankelijkheid lijkt voorlopig niet realistisch, maar meer digitale regie wel. En misschien is dat precies de vraag die nu op tafel hoort, niet of we nu al zonder Big Tech kunnen, maar of we nog zélf aan het stuur zitten.
Er zijn bij dit artikel nog geen reacties geplaatst