Vanaf komend schooljaar krijgt vrijwel iedere leerling in Friesland er een extra taalvak bij, Fries is dan namelijk geen keuzevak meer maar vaste prik in het rooster. Provinciale Staten hebben unaniem ingestemd met nieuwe kerndoelen voor het vak Fries, die per 1 augustus ingaan en zowel voor het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs gaan gelden. Het gaat nadrukkelijk niet alleen om het leren van woordjes en grammatica, leerlingen moeten zich ook ontwikkelen als bewuste deelnemer aan de Friese cultuur, zoals het in de officiële stukken heet.
Regie over kerndoelen
In onderwijskringen wordt bijna terloops gezegd dat kerndoelen nu eenmaal uit Den Haag komen, via ministerie van OCW en Tweede Kamer. Friesland vormt daarop een uitzondering, de provincie mag als enige in Nederland zelf de kerndoelen voor Fries vaststellen. Statenlid Gerben van der Mei van de Fryske Nasjonale Partij noemde het moment daarom uniek en historisch, iets dat volgens hem letterlijk in de boeken zal belanden. De nieuwe doelen zijn in nauwe samenwerking met onder meer schoolbegeleidingsdienst Cedin en het Statencomité Frysk uitgewerkt.
Aanleiding
Al in 2016 liet onderzoek van de Radboud Universiteit zien dat het gebruik van het Fries onder kinderen snel terugliep. Ongeveer 30 procent sprak thuis nog Fries, buitenshuis zakte dat naar ongeveer 22 procent, vooral in stedelijke gebieden. In de regio werd dat onderzoek door velen ervaren als een klap in het gezicht. De provincie investeert inmiddels fors, in 2024 werd ruim 9 miljoen euro gereserveerd om de positie van het Fries te versterken.
Van taalgebruik tot cultuurdeelname
De kern van het besluit is verwerkt in vijf nieuwe kerndoelen die samen een behoorlijk ambitieuze lat leggen. Iedere school moet zorgen voor een rijk Friestalig onderwijs en leeromgeving in en om de klas. Leerlingen gebruiken Fries actief, mondeling én schriftelijk, niet alleen tijdens het vak Fries maar ook waar dat inhoudelijk past bij andere vakken. Daarnaast ontwikkelen zij zich als bewuste gebruiker van het Fries, dus weten wanneer ze welke taal inzetten. Ook doen leerlingen ervaring op met Friese taalexpressie, denk aan literatuur, muziek, theater of media in het Fries. Ten slotte is er het kerndoel dat leerlingen uitgroeien tot bewuste deelnemers aan de Friese cultuur, met aandacht voor tradities, regionale geschiedenis en actuele maatschappelijke thema's in de provincie.
Op papier gelden de nieuwe kerndoelen al vanaf het komende schooljaar, in de praktijk krijgen scholen tot en met het schooljaar 2030 tot 2031 om ze volledig te verankeren in hun programma. De Onderwijsinspectie gaat later toetsen of scholen het Fries ook daadwerkelijk op het vereiste niveau aanbieden. Er zijn uitzonderingen, scholen in de gemeenten Ameland, Schiermonnikoog, Terschelling, Vlieland en Weststellingwerf vallen buiten deze nieuwe verplichting. Uit proeffases blijkt volgens de provincie dat veel scholen positief staan tegenover de aanscherping, al is het zo dat professionalisering van leraren en ontwikkeling van goed lesmateriaal cruciaal worden om de ambities écht waar te maken.
Meertaligheid en ruimte voor streektalen
Politiek klinkt ondertussen nadrukkelijk de wens om het niet alleen bij standaard Fries te laten. BBB Statenlid Froukje de Jong gaf aan het jammer te vinden dat zij zelf nooit Fries of Bildts op school heeft gehad, maar uitsluitend Nederlands. Zij pleit voor meertalig onderwijs waarin ook varianten als het Stellingwerfs, Bilts, Stadsfries en Woudfries een plek kunnen krijgen. In de geformuleerde kerndoelen is volgens de provincie voldoende speelruimte om die streektalen in te bedden in het taalbeleid van scholen, mits teams daar bewust voor kiezen en het didactisch doordacht aanpakken.
Er zijn bij dit artikel nog geen reacties geplaatst