Rapport kansengelijkheid in het basisonderwijs

Een bril, een eigen bed of een schoolmaaltijd. Soms begint werken aan kansengelijkheid al ver buiten de les. De whitepaper De rol van de schoolleider in het creëren van gelijke kansen beschrijft hoe schoolleiders onderwijs en ondersteuning verbinden. Hun inzet vraagt wel om blijvende financiering en ruimte voor onderwijskundig leiderschap.

Inkomen werkt door in schooladvies

De verschillen zijn fors. Volgens CBS cijfers uit 2025 krijgt 11 procent van de kinderen uit gezinnen met een laag inkomen een advies voor het vwo, tegenover 36 procent bij hoge inkomens. Het schooladvies ligt bovendien bij 38 procent van de eerste groep onder het toetsadvies. Bij kinderen uit welvarender gezinnen is dat 22 procent.

Impact Centre Erasmus onderzocht wat schoolleiders daarin kunnen betekenen. De onderzoekers combineerden literatuur en beleidsrapportages met gesprekken met 22 schoolleiders op scholen met een hoge schoolweging en drie experts.

Gelijke kansen vragen soms ongelijke inzet

De geïnterviewde schoolleiders willen voorkomen dat de achtergrond van ouders de ontwikkelmogelijkheden bepaalt. Daarvoor is soms juist extra ondersteuning nodig voor kinderen die met minder bagage beginnen. Ontwikkeling omvat daarbij meer dan toetsprestaties.

Concreet noemen zij schoolmaaltijden, materiële hulp en sterk onderwijs in taal, rekenen en wereldoriëntatie. Een rijke of verlengde schooldag kan daarnaast talenten zichtbaar maken en de leefwereld vergroten. Het aanbod is bedoeld voor de hele klas, zodat ondersteuning geen etiket van armoede wordt.

Ook de dagelijkse omgang telt. Veiligheid, vertrouwen en hoge maar passende verwachtingen vormen volgens de schoolleiders een belangrijke basis. De schoolleider bewaakt die cultuur en bespreekt met het team wat leerlingen nodig hebben.

Brugfunctionaris ontlast het onderwijsteam

Twintig van de 22 onderzochte scholen hebben een brugfunctionaris. Alle twintig zijn daar positief over. Deze medewerker verbindt school en gezin, signaleert problemen thuis en neemt werk uit handen van leraren en schoolleiders. Een knelpunt blijft de subsidie: jaarlijks 40.000 euro per school, ongeacht de omvang.

Het rapport onderscheidt zes leiderschapsrollen: visionair, verbinder, voorbeeld, verwezenlijker, vormgever en versterker. Om die rollen te vervullen, zijn structurele middelen, minder verantwoordingsdruk en stabiele partners nodig. Tijdelijke subsidies bieden immers geen zekerheid voor blijvende ondersteuning.