Veel kritiek op taalgids OCW

De taalgids van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft in Den Haag een forse discussie losgemaakt. In de Tweede Kamer klonk stevige kritiek op de zogeheten inclusieve woordenlijst en opvallend genoeg nam ook staatssecretaris Judith Tielen er nadrukkelijk afstand van. Volgens haar voelt de gids betuttelend aan en is het zeer de vraag of zo’n document überhaupt nodig is. Haar oordeel was helder, wat haar betreft kan de gids gewoon de kast in.

Kamer en kabinet opvallend eensgezind

Tijdens het vragenuur maakten meerdere fracties bezwaar tegen de gids, die intern bij OCW wordt gebruikt en 43 pagina’s omvat. Vooral partijen als VVD, PVV, FVD en JA21 lieten weinig heel van het document. Hun bezwaar zit niet alleen in de inhoud, maar ook in het principe erachter. Zodra de overheid richtinggevend wordt in woordkeuze, gaat dat problemen opleveren. In de gids staan allerlei voorkeurstermen en alternatieven. Zo zou Gouden Eeuw beter vervangen kunnen worden door 17de eeuw. Ook wordt geadviseerd om Vaderdag en Moederdag te vermijden ten gunste van Jij-dag. Verder noemt de lijst voorbeelden als leefgebied in plaats van regio, en bij sommige historische of maatschappelijke termen worden nuanceringen aanbevolen. Voorstanders zullen zeggen dat taal ertoe doet. Tegenstanders, en dat waren er nogal wat, vinden dit vooral onnodig sturend.

Tielen: taal telt, maar dit schiet door

Staatssecretaris Tielen koos in het debat een middenlijn. Zij onderstreepte dat zorgvuldige en gelijkwaardige communicatie belangrijk is, zeker op een ministerie dat over onderwijs en emancipatie gaat. Tegelijk zei ze ook dat ambtenaren echt wel zonder zo’n lijstje uit de voeten kunnen. Zij hebben geen spiekbriefje nodig. Volgens Tielen is er geen sprake van een taalverbod, ondanks de kritiek uit de Kamer. Maar dat neemt niet weg dat de gids volgens haar een betuttelende indruk wekt. En precies dat, zo stelde ze, past slecht bij emancipatiebeleid. Ze merkte zelfs met enige zelfspot op dat ze zichzelf volgens de logica van de gids misschien niet eens meer powervrouw zou mogen noemen, terwijl ze dat juist graag doet.

Ook de kosten spelen mee

Dat het document ongeveer 40.000 euro heeft gekost, hielp bepaald niet mee. In een tijd waarin zorgen over leesvaardigheid, taalbegrip en basisvaardigheden in het onderwijs zich opstapelen, vinden veel Kamerleden dat de prioriteiten elders horen te liggen. Dat argument bleef tijdens het debat nadrukkelijk hangen. De bredere vraag is intussen niet verdwenen. Hoe bevorder je inclusieve taal zonder dat het voelt als opgelegd beleid of moreel vingerwijzen? Juist op dat punt lijkt deze gids zijn doel voorbij te zijn geschoten. Of het document formeel wordt geschrapt, is nog niet besloten, maar het politieke draagvlak oogt op dit moment niet heel sterk.