Er zijn nogal wat leerlingen in Nederland die, om verschillende redenen, moeite hebben met lezen en schrijven. Jonge leerlingen hebben die vaardigheid nog niet onder de knie, anderen hebben een visuele beperking, er zijn leerlingen met dyslexie en er zijn natuurlijk ook leerlingen voor wie lezen en schrijven gewoon verschrikkelijk moeilijk is. Gelukkig is er soft- en hardware op de markt die het mogelijk maakt om digitale teksten voor te laten lezen en/of om gesproken tekst om te laten zetten in geschreven tekst. Deze pakketten zijn overigens niet alleen handig voor wie moeilijk of niet kan lezen of schrijven: ook voor mensen die geen moeite hebben daarmee is het soms handig om tekst voor te laten lezen of in te spreken.

In de afgelopen weken heb ik me daarom door verschillende partijen laten voorlichten over wat er op de markt beschikbaar is, en “ waar mogelijk “ wat de voor- en nadelen zijn van de verschillende opties. Hieronder een overzicht van mijn bevindingen, met dank aan de stichting Dedicon en het Steunpunt Dyslexie (een onderdeel van 5010: 'voor alle vragen van ouders over onderwijs') die mij van veel informatie hebben voorzien.

De mogelijkheden
Voor leerlingen die moeite hebben met lezen kan gebruik gemaakt worden van de in het onderwijs voor de meesten wel bekende daisyspeler die door personen ingesproken teksten kan voorlezen (o.a. via de firma Optelec) en World Wide Vision. Een alternatief voor de daisyspeler is de Classmate Reader. De Classmate Reader is niet alleen een Daisy speler, maar onder meer ook een voorleesapparaat dat TXT/HTML/XML documenten voorleest met TNS (Tekst Naar Spraak). Er zijn er ook pennen waarmee je tekst op papier kunt laten voorlezen: voorleespennen (o.a. verkrijgbaar via Lexima).

Naast deze hardwareproducten is er software om teksten door de computer voor te laten lezen: voorleessoftware.

Softwarepakketten om teksten voor te laten lezen
Door verschillende instanties is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van deze pakketten, o.a.:

    • Kijkwijzer voorleessoftware van het Masterplan Dyslexie,
    • Leverancier Lexima bespreekt op hun site een aantal pakketten,
    • Keuzewijzer Dyslexie, eveneens van Lexima,
    • In Vlaanderen: Surfplank, een product van de samenwerking tussen de onafhankelijke instellingen Die-'s-lekti-kus, Modem en *Eureka* Onderwijs. In deze map is een keuzetabel software opgenomen. In hoofdstuk 12 kan je lezen hoe je de pakketten kunt inzetten.
Bekende voorleespakketten zijn (in alfabetische volgorde, met bij elk pakket één of meer links naar vergelijkende onderzoeken waarin dat pakket opgenomen is):
• AMIS NL: een gratis programmapakket om daisy-boeken voor te laten lezen.
• ClaroRead. Voorleessoftware voor MS toepassingen zoals Word en Explorer. Het programma maakt gebruik van Nederlandse, Engelse en Duitse Realspeak stemmen. Opgenomen in vergelijking 1, 2, 3 en 4.
• Deskbot: Gratis programma dat gebruik maakt van MS Agent pakket om tekstbestanden te lezen, Word Documenten en Excel Spreadsheets. Op dit moment alleen beschikbaar voor Microsoft Windows 98/2000/XP/Vista. Opgenomen in vergelijking 1 en 4.
• Dolphin Easy Tutor. Dit is feitelijk hetzelfde programma als Claro Read, maar dan in een ander jasje. Een bespreking van deze software is te vinden op de site van de firma Optelec. Opgenomen in vergelijking 4.
• Kurzweil. Dit pakket biedt naast de mogelijkheid om teksten voor te laten lezen ook een tekstverwerker met ondersteuning bij het schrijven. Opgenomen in vergelijking 1 en 3.
• Lees Mee!. Een programma van OWG, verkrijgbaar o.a. in een versie Nederlands, Engels, Frans en Duits. Kan teksten voorlezen nadat die in het programma geïmporteerd zijn. Opgenomen in vergelijking 1 en 4.
• L2S. Relatief goedkoop programma om schermteksten (internet, Word, PDF) voor te laten lezen.
• MyStudyBar: een gratis programma waarmee je o.a. teksten voor kunt laten lezen. Helaas alleen te gebruiken voor Engelstalige teksten. Zie een eerdere blogpost,
• ReadPlease: hiervan is zowel een gratis versie (ReadPlease2003) beschikbaar als een betaalde versie. Voorleessoftware voor Windowsprogramma's. Opgenomen in vergelijking 4.
• Sayzme. Gratis programma om Windows teksten voor te laten lezen. Opgenomen in vergelijking 4.
• Spika. Wordt geleverd op USB-stick waardoor de gebruiker het programma op elke p.c. kan gebruiken. Leest tekst voor die je aanwijst (in o.a. Internet Explorer, Word) selecteert, of zelf tikt. Ook kan Spika tekst voorlezen die je met een leespen van papier scant. Spika is ook ingebouwd in het “ veel uitgebreidere - pakket Fluency TTS<