Het onderwijs heeft een belangrijke taak in de vorming van jongeren. Op school kunnen jongeren kennisnemen van tradities en moraal, om daarmee hun blik op de wereld te verbreden. Een brede cultuuroverdracht vormt hun persoonlijkheid en bereidt hen tegelijkertijd voor op het functioneren in de samenleving. “Vormend onderwijs is belangrijk omdat jongeren een eigen plaats in deze wereld moeten bepalen. Van een vanzelfsprekend levenspad is voor velen geen sprake meer. Jongeren hebben enorm veel keuzemogelijkheden. Daarmee ontstaat een grote behoefte aan zingeving en oriëntatie”, aldus Geert ten Dam, voorzitter van de Onderwijsraad. De Onderwijsraad heeft het advies Onderwijs vormt geschreven op verzoek van de Eerste Kamer. In het advies roept de raad op de vorming van jongeren in het onderwijs nadrukkelijker op de agenda te plaatsen.
Een eigentijdse invulling van vorming is nodig en belangrijk. De hedendaagse samenleving stelt hoge eisen aan kinderen en jongeren. Ze hebben oriëntatiepunten nodig om hun weg te vinden in een samenleving die steeds diverser wordt. Kennisnemen van literatuur, filosofie, godsdienst, of beroepsethiek kan hen daarbij helpen. Op school kunnen leerlingen tevens leren de dialoog aan te gaan en van andere opvattingen en waarden te leren. Leraren vervullen een belangrijke rol bij vorming. Door kennis te verdiepen en waardevol te maken verbreden zij de wereld van leerlingen en studenten Bovendien vervullen leraren – bedoeld of onbedoeld – altijd een voorbeeldrol voor leerlingen. Leraren zien vorming ook als hun taak, zo blijkt uit opinieonderzoek onder leraren. Tegelijk ervaren velen ook moeite met hun vormende rol.
Uit een inventarisatie naar vormingspraktijken binnen scholen blijkt dat er tal van aansprekende voorbeelden zijn te vinden. Bijvoorbeeld van leraren die actuele thema’s in hun lessen betrekken en daarmee de waarde van hun vak laten zien, of die met leerlingen in gesprek gaan over meer fundamentele vragen. Maar ook van leraren die laten zien wat henzelf inspireert, of die laten zien en ervaren dat je door je ergens volledig voor in te zetten onverwachte resultaten kunt boeken. Wel blijkt dat vormingsactiviteiten vaak weinig geëxpliciteerd en doordacht plaatsvinden.
De Onderwijsraad roept op vorming een nadrukkelijker plaats te geven in het onderwijs. Schoolleiders en bestuurders kunnen leraren ondersteunen bij hun vormende rol, door een heldere pedagogische visie te ontwikkelen: wat willen wij als school met ons onderwijs, wat willen we leerlingen of studenten bieden aan oriëntatie en zingeving en welke waarden staan daarin centraal? Daarnaast is het belangrijk dat er voldoende ruimte en tijd is voor persoonlijke contacten tussen leraren en leerlingen.
Een samenvatting en een achtergrondstudie met essays vindt u op http://www.onderwijsraad.nl/. Tegelijk met de publicatie van het advies verschijnt ook het jaarboekje 2010: Hoe vormt het onderwijs jongeren? Het jaarboekje bevat goede voorbeelden uit de praktijk.
Om leerlingen te kunnen vormen in het onderwijs is het belangrijk dat de leerling beter bij zichzelf kan komen. In het huidige onderwijs wordt er te resukltaat gericht gewerkt. Er is geen moment van stilstaan geaccepteerd. Leerlingen moeten over, daardoor gaan we leerlingen resultaat gericht begeleiden, hierdoor ontneem je het kind zijn eigen tempo, zijn eigen richting en zijn eigen groei. Als leerling moet je je steeds meer aanpassen aan het systeem waarin je leeft, hierdoor ontstaat een afwachtende houding, verzet, passief volgen. Je bent als kind minder jezelf, je reageert vanuit een deel van je. De niet eigen ontwikkeling veroorzaaktkinderen die zichzelf niet goed kennen, resultaat is passieve leerlingen, geen eigen doel hebben, de verkeerde opleiding kiezen, latere bewustwording van wie ben ik eigenlijk. verder ontnemen we leerlingen steeds meer de ervaring van eigen verantwoordelijkheid. Zelfstandigheid wordt in het begin niet gewaardeert op school, de klas is te groot om naar je te luisteren en je als mens goed te ontwikkelen. Wanneer we zelfstandigheid gaan eisen van de kinderen komen we klem te zitten met de resukltaten die we moeten behalen met de leerlingen. Behalen we lagere resultaten dan krijgen we minder geld, komen er minder leerlingen enz. Zo creeren we ons eigen dwangmatig opvoeden, onze afwachtend leerlingen, onze eigen frustratie over leerlingen die de vooruitgang in de weg zitten.
Wanneer we spreken over het feit dat onderwijs meer vormend moet worden, dan ligt de aandacht op de verkeerde plek. We gaan dan nog meer de kinderen proberen te krijgen zoals wij dat wensen. Zonder alle bemoeienis van het onderwijs zoals het nu is, kan een kind veel beter groeien zoals het hoort te groeien. Kinderen zijn van nature gericht op ontwikkeling, willen leren. Door ons er teveel mee te bemoeien ontnemen we ze hun ontwikkeling, hun eigen doel, hun motivatie.
Vormend onderwijs staat bij mij voor eigenheid ontwikkeling in een maatschappij waarin jij leeft.
Ons onderwijs moet echt anders, onderwijs voor de kinderen en niet het kind voor het onderwijs.